Natuurfotografie, Streekgeschiedenis, Genealogie

Posts tagged “Jan Binnes

Frans Jansen x Leentje Wobbes

Een week geleden schreef ik dat Jan Binnes en Grietje Tjipkes uit Drachten / Ureterp behalve de daar genoemde kinderen  waarschijnlijk nog een zoon hadden. Dat zou Frans Jans kunnen zijn, getrouwd met Leentje Wobbes.

Dat vermoeden is gebaseerd op het volgende:

  1. Moeder Grietje Tjipkes wordt abusievelijk, bij het huwelijk van haar kleinzoon Albert Douwes in Marum Grietje Franzes genoemd. Waarschijnlijk een klok – klepel  verhaal.
  2. Dochter Antje Jans (x Douwe Jacobs) heeft een zoon Frans.
  3. Dochter Trijntje (x Hein van der Vliet) heeft een zoon Frans.

Vernoemingen waren vroeger min of meer “heilig”, zomaar een naam bedenken was er niet bij. In de aangetrouwde families komt de naam Frans voor zover ik heb kunnen nagaan niet voor. Ergens in het voorgeslacht van Jan Binnes of Grietje Tjipkes komt dus de voornaam Frans wel voor. Dat maakt het mogelijk dat Jan Binnes en Grietje Tjipkes zelf ook een zoon Frans hadden, die naamgever werd voor de kinderen van zijn zusters.

 Als ik dan die Frans Jans zelf onder de loep neem dan valt het volgende op:

  1. Frans was bij zijn huwelijk in 1787 met Leentje Wobbes afkomstig uit Ureterp, waar de huwelijksproclamaties ook werden afgekondigd.
  2. In zijn overlijdensakte worden Frans zijn ouders Jan …… en Grietje ………. genoemd.
  3. Frans had een zoon Jan, een dochter Grietje en ook een zoon Benne (Binne).
  4. Frans had een zoon Sipke, die bij de geboorte van één van diens kinderen Tjipke werd genoemd.

Niet alle aanwijzingen zijn even sterk, maar in gezamenlijkheid zit er toch wel een duidelijke lijn in. De sterkste aanwijzing is de naam van zoon Benne. De andere namen van de kinderen van Frans Jans en Leentje Wobbes zijn Wobbe, Pieter, Oeds en Ieme, die allemaal verklaarbaar zijn uit de familie van Leentje Wobbes. Dus ben ik voorzichtig tot de conclusie gekomen dat Frans Jans waarschijnlijk een zoon is van Jan Binnes en Grietje Tjipkes.

________________

 Frans Jans en Leentje Wobbes zijn niet op een vaste plaats blijven wonen. Hun oudste kinderen werden in Surhuisterveen gedoopt. Maar als je de geboorteplaatsen van de kinderen bekijkt dan zijn dat Surhuisterveen, Groningen, Leeuwarden, Stroobos en Rohel onder Harkema Opeinde. Frans Jans was schipper en wordt een aantal malen vermeld als hebbende geen vaste woon- of verblijfplaats, maar wonende in het schip.

Hun kinderen trokken ook de wereld in en de zonen waren bijna allemaal zelf schipper of zeeman en hun dochter trouwde ook met een schipper.  Jan, Oeds en Sipke bleven in Friesland wonen of hadden daar hun domicilie, in Echten, Rohel (Harkema) en Sneek. De oudste zoon Wobbe woonde op Texel. Benne en Ieme hadden Koedijk, bij Alkmaar, als uitvalsbasis. Wybren de Vries, de man van Grietje, had Lemmer als domicilie. De kinderen van Frans Jans waren altijd onderweg.

De kroon spande zoon Pieter. Hij wordt vermeld met de achternamen Jansen, Janse en Janzen. Pieter trouwde in 1816 in Maassluis met Trijntje van Rossen. Ze kregen veertien kinderen waarvan er slechts zes volwassen werden. Pieter wordt vermeld als stuurman ter koopvaardij, kapitein te koopvaardij op de Oost-Indië vaart en als gezagvoerder van het barkschip Brouwershaven.  Dat barkschip, een groot zeilschip, voer op en neer naar overzeese gebiedsdelen zoals Nederlands Indië, met vracht en passagiers.

Pieter was de grote wereldreiziger in de familie, hij heeft bijna zijn hele leven op het water gewoond. Begonnen op de tjalk van zijn ouders en geëindigd op een groot barkschip. Zijn verdere diensten vindt U in de link hierna.

Overlijdensadvertentie Pieter Janzen senior

Zijn zoon, ook een Pieter Janzen deed het nog eens dunnetjes over en werd ook gezagvoerder van het barkschip Brouwershaven.

Overlijdensadvertentie Pieter Janzen junior

Het is misschien goed te wijzen op een mooie site met heel veel informatie over oude schepen, inclusief foto’s van schilderijen. Ook Pieter Jansen sr. en jr.worden vermeld op deze site, onder personen. Voor een beschrijving van een barkschip klik hier. Vanuit deze link kan eenvoudig op de naam van kapitein P. Jansen (sr. of jr.) worden gezocht of naar de naam van het barkschip Brouwershaven en ook naar foto’s en scheepstypes.

Het vaakst komt echter het nageslacht van Sipke de Vries uit Sneek in de oude kranten voor. Zonder er veel verder op in te gaan kan ik stellen dat Sipke, die erg oud werd, misschien veel vreugde in het leven heeft gekend, maar zeker ook veel verdriet. Veel van zijn kinderen overleden voor hem, hij kreeg te maken met faillissementen in de aangetrouwde familie, met ondertoezichtstelling van een zoon, met een schoonzoon die van de aardbodem verdwenen leek te zijn. In zijn familie komen een aantal beurtschippers voor, net als Sipke zelf was. Van Sipke stammen echter ook de schilder Tjerk Wielinga uit Sneek / Hilversum en de boekhandelaar Willem Wielinga uit Harderwijk af.

Net als vorige week hieronder een link naar de gezinsstaat.

Gezinsstaat van Frans Jansen

Let er wel op dat de familierelatie waarschijnlijk is, dus niet zeker. Misschien dat nog een andere bron wel die zekerheid kan bieden.

Er volgt nog één aflevering uit deze serie, om nog wat nader in te gaan op de familieverbanden, klik hier.


Jan Binnes x Grietje Tjipkes

Een week geleden schreef ik over zoektocht naar overlijdensdata van het echtpaar Douwe Jacobs en Antje Jans. Deze keer wil ik de ouders van Antje Jans en haar broers en zusters voor het voetlicht brengen. Want vaak wordt gedacht dat men vroeger altijd maar een beetje bleef hangen in de buurt van de geboorteplaats. In een beknopt familieonderzoek ben ik daar dieper op ingegaan.

Jan Binnes en Grietje Tjipkes trouwden in 1748 in Drachten, Jan Binnes was afkomstig uit Zuiderdrachten en Grietje Tjipkes uit Noorderdrachten. In de doopboeken van Drachten zijn vijf kinderen ingeschreven:
1. Tjipke (1749), 2. Binne (1750), 3. Antje (1752), 4. Auke (1755) en 5. Trijntje (1757). In de overlijdensakte van Trijntje staat dat ze geboren is in Eernewoude. Het gezin is op enig moment verhuisd naar Ureterp. Dat weten we omdat er in 1804 nog een zoon (volwassen) werd gedoopt in Roordahuizum (tegenwoordig Reduzum geheten). Dat was Feitze en bij zijn doopinschrijving staat vermeld dat hij in 1758 te Ureterp was geboren. Verder vinden we Jan en Grietje beide terug in het diaconiekasboek van Ureterp.

Ondanks alle pogingen, zoals vermeld in de publicatie van vorige week, is de meest waarschijnlijke overlijdensdatum van Jan Binnes zo omstreeks 25 februari 1800 geweest. Dat blijkt uit het kasboek van de Ureterper diaconie als op die datum 7,5 stuiver wegens erfenis, legaat, wordt ontvangen door de diaconie. Grietje Tjipkes overleed in december 1790 toen dezelfde diaconie geld uit een collecte ontving bij de begrafenis van “Jan Binnes wijf”.

Van het eerste en vierde kind, de zonen Tjipke en Auke, is niets terug te vinden, ze zullen waarschijnlijk jong zijn overleden.

Het tweede kind, zoon Binne (1750 Ureterp -1828 Drachten) nam in 1812 de achternaam De Jong aan en trouwde met Trijntje Lammerts (?-1807 Wartena). Zijn beroep wordt vermeld als arbeider en als landbouwer. Binne en Trijntje kregen twee kinderen. De jongste was  Jan de Jong (1790 Ureterp-1836 Leeuwarden) die kinderloos overleed en schipper was op het kofschip “De jonge Visser”. Diens echtgenote was Antje Visser (1773-1836).
Binnes oudste kind, dochter Grietje (1788 Ureterp-1864 Leeuwarden) trouwde met de sjouwerman Andries Bijlsma (1797 Groningen – 1863 Leeuwarden).  Zij werden de voorouders van een groot geslacht Bijlsma in Leeuwarden waarvan Douwe Andries Bijlsma (1896-1967) de bekendste is. Hij is vooral bekend als “Slappe Douwe”, of “Kapitein Nero”, een bijzonder mens in de Leeuwarder geschiedenis, klik hier.

Het derde kind van Jan Binnes, genaamd Antje Jans, trouwde met Douwe Jacobs. Zij werden de voorouders van een geslacht met de achternamen Douwes, De Vries, Douwstra en Douma in Leeuwarden, Drachten, Marum en Franeker. Kleinzoon Sjoerd Douwstra (1824 Marum – 1891 Grand Rapids-USA) bracht een groot geslacht Douwstra naar de Verenigde Staten.

Het vijfde kind van Jan Binnes, Trijntje Jans genaamd (1757 – 1840 Langezwaag) trouwde met Hein van der Vliet (1745 Lekkum – 1813 Luxwoude).  Hun nageslacht bleef wonen in de veengebieden van Opsterland en omstreken.

De zesde zoon Feitze Jans (1758 – 1822) woonde in Roordahuizum en trouwde met twee verschillende dochters van Isaac Boorsma, namelijk Trijntje (1764-1799) en Wietske (1763-1825). Feitze noemde zich Hoekstra in 1811, was arbeider en werd de voorouder van geslachten met de achternamen Hoekstra en Sikkema. In 1930 werd Sietske Boonstra-Hoekstra  uit Irnsum 100 jaar oud. Ze overleed in 1932. Zij was voor zover ik weet de enige uit deze familie Hoekstra die de krant haalde.

Geen opvallende reizen binnen deze familie zou je zo zeggen. Allemaal in Friesland gebleven of hooguit in het Groningse Westerkwartier. De emigratie naar de USA niet meegerekend. De Jong, Bijlsma, Douwstra, Douma, Douwes, Van der Vliet, Hoekstra, Sikkema, je kunt ze overal in Fryslân vinden. Alleen de fakir, acrobaat enz. “Slappe Douwe” springt er echt uit.

Maar ………, Jan Binnes en Grietje Tjipkes hadden waarschijnlijk nog een andere zoon en dan blijkt wel dat er ook een reislustig kantje aan de familie zat. Daarover een volgende keer meer.

zonsondergang

Hieronder nog een koppeling naar een verder uitgewerkte gezinsstaat van Jan Binnes en Grietje Tjipkes.

Gezinsstaat van Jan Binnes


Waarvan akte

Voor het jaar 1811 heb je het als (amateur) genealoog moeilijk om juiste overlijdensdata vast te stellen. Vanaf 1806 is er wat meer duidelijkheid, toen werd de overlijdensdatum in een register vastgelegd, bedoeld voor het innen van successierechten. Ergens in de loop van 1811 zie je de eerste, bekende, inschrijvingen in het overlijdensregister.

Soms kunnen andere aktes ook nog wel eens behulpzaam zijn bij het vinden van een overlijdensdatum. Bijvoorbeeld de oudere huwelijksaktes en de bijlagen daarbij. Iemand moest in het begin van de burgerlijke stand bij een huwelijk aantonen waar en wanneer hij / zij was geboren en wie zijn / haar ouders waren. Dat lukte soms niet. Vaak werden daarvoor de doopinschrijvingen gebruikt. Vanaf 1772 was het correct bijhouden van deze oude burgerlijke stand verplicht. Dat wil nog niet zeggen dat het overal ook zo precies werd vastgelegd of de doopboeken gingen bij een brand verloren. Doopsgezinden werden pas op volwassen, soms op bejaarde,  leeftijd gedoopt. Weer anderen werden niet gedoopt. Het was dus soms onmogelijk op een eenvoudige manier je afkomst aan te tonen. Zeker niet als de ouders ook al waren overleden.

In al die gevallen moest er een  “akte van bekendheid” worden opgemaakt. Een aantal getuigen verklaarden daarin dat iemand of een bepaalde datum in deze of gene plaats was geboren en om welke reden er niet was gedoopt of geregistreerd. Verder wie de ouders waren als die niet meer leefden. Vaak staat er in zo’n akte van bekendheid ook nog de overlijdensdatum en –plaats van de ouders en soms ook nog van de grootouders.

Vandaag probeer ik te laten zien dat je de namen en data uit die oude aktes van bekendheid wel eens met een korreltje moet nemen, soms zelfs met een zak zout. Dat doe ik met het gezin van Douwe Jacobs en Antje Jans. Douwe Jacobs is een zoon van Jacob Gjalts en Taetske Douwes. Antje Jans is een dochter van Jan Binnes en Grietje Tjipkes.

Warstiens

Het begint al goed, want er is geen huwelijksinschrijving te vinden. Dat huwelijk zal ongeveer in het jaar 1775 zijn geweest. Douwe Jacobs was schipper. De eerste vijf kinderen uit dit huwelijk werden in Wartena gedoopt: Taetske ( 1777) Douwes, Jan (1779) de Vries, Jacob (1782) de Vries, Tjipke (1784) Douwstra en Gjalt (1786) Douma. Daarna niets meer. Toch blijken er nog minstens twee andere kinderen te zijn: Albert (ca. 1792) Douwes en Frans (1795) Douwstra. De laatste twee werden waarschijnlijk in Drachten of Ureterp geboren, het meest waarschijnlijk bij het Ureterp-Vallaat. Hun achternamen van na 1811 zijn cursief aangegeven.

De laatste drie zonen (Gjalt, Albert, Frans)  trouwden na 1811, hun ouders waren al overleden dus moest er een akte van bekendheid worden overlegd. Dan denk je dat de namen en overlijdensdata van de ouders en grootouders in die verschillende aktes identiek zullen zijn. Niet dus, de verschillen zijn soms klein, soms aanzienlijk.

Hieronder van hun ouders en grootouders de overlijdensdata en plaatsen zoals die in verschillende aktes van bekendheid voorkomen. Aangevuld met nog een paar extra aktes van andere kinderen of kleinkinderen.

Douwe Jacobs (vader) overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (zoon) Ureterp 4 april 1802 huwelijk Marum
bij: Gjalt Douma (zoon) Drachten april 1802 huwelijk Franeker / Douwe Jacobs overleden in zijn schip liggende voor de Kerkepoort te Drachten
bij: Frans Douwstra (zoon) Drachten 3 april 1802 huwelijk Marum

x getrouwd met

Antje Jans (moeder) overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (zoon) Ureterp 3 januari 1805 huwelijk Marum
bij: Gjalt Douma (zoon) Ureterp-Vallaat januari 1808 huwelijk Franeker
bij: Frans Douwstra (zoon) Ureterp januari 1809 huwelijk Marum
Jacob Gjalts (vader/ grootvader) overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (kleinzoon) Wartena 1804 huwelijk Marum / grootvader wordt
Jacob Douwes genoemd
bij: Albert de Vries (zoon) niet vermeld 1778 huwelijk Haskerland
bij: Albert de Vries (zoon) Wartena 16 september 1778 huwelijk Haskerland
bij: Antje Feenstra (kleindochter) Wartena 1782 huwelijk Idaarderadeel

x getrouwd met:

Taetske Douwes
(moeder/ grootmoeder)
overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (kleinzoon) Wartena 1801 huwelijk Marum / grootmoeder wordt
Teetske Tjitses genoemd
bij: Albert de Vries (zoon) niet vermeld 1799 huwelijk Haskerland
bij: Albert de Vries (zoon) Wartena 10 april 1799 huwelijk Haskerland / moeder genaamd
Tjetske Douwes
bij: Antje Feenstra (kleindochter) Wartena 1800 huwelijk Idaarderadeel
       
Jan Binnes (grootvader) overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (kleinzoon) Ureterp 1803 huwelijk Marum
bij: Hittje Hoekstra (kleindochter) Ureterp februari 1800 huwelijk Idaarderadeel

x getrouwd met:

Grietje Tjipkes (grootmoeder) overleden te: datum: bron / bijzonderheden:
bij: Albert Douwes (kleinzoon) Ureterp 1804 huwelijk Marum / grootmoeder wordt
Grietje Franzes genoemd
bij: Hittje Hoekstra (kleindochter) Ureterp december 1791 huwelijk Idaarderadeel

De verschillen zijn groot, soms is ook een naam niet juist weergegeven. De aktes van bekendheid worden vaak als ultiem bewijs gebruikt. Helaas, betrouwbaar zijn ze lang niet altijd. Maar trouwen, dat deden de jongelui wel. Als je daar een papiertje voor nodig had, nou ……. dan kwam er een papiertje. Waarvan akte.

Overigens: De akte van bekendheid bestaat ook nu (2011) nog. Als geen geboortebewijs kan worden overlegd bij een huwelijk moet men met vier meerderjarige getuigen naar de kantonrechter voor het verkrijgen van zo’n akte.

Deze publicatie is al lang genoeg en krijgt nog zeker één vervolg, misschien meerdere, klik hier of hier of hier.