Natuurfotografie, Streekgeschiedenis, Genealogie

Handtekeningen Oostermeer

In 1748 had het volk genoeg van alle belastingmaatregelen, misschien nog wel meer van de manier waarop de belastingen werden geheven. De belastingheffing werd verpacht aan de hoogstbiedende. Met als gevolg dat de belastingen meedogenloos werd geïnd. Het volk kwam in opstand. Dat begon in Groningen en waaide over naar Friesland. Op diverse plaatsen werden de huizen van belastinginners in de brand gestoken. Zo ook in Oostermeer op 27 mei 1748. Het dorp moet behoorlijk in oproer zijn geraakt. Het centrale gezag riep op 31 mei daaropvolgend de regenten op om in Leeuwarden te verschijnen. Voor Oostermeer was dat Jetze van Sminia. Echter, Van Sminia kwam niet. In plaats daarvan ontving men een brief (tekst gemoderniseerd):

Edele Mogende Heren
De inwoners van Oostermeer hebben gezien een Statebode die de secretaris Sminia op kwam halen om vandaag naar Leeuwarden te komen. Zij zijn bang dat hem daar overlast kan overkomen en hebben verzocht dat hij niet naar Leeuwarden ging. Hij zei dat hij op zijn post moest zijn, maar wij hebben hem gedwongen hier te blijven. Dit delen wij aan Uwe Edele Heren mee om de man te verschonen. Wij hebben deze brief uit naam van alle inwoners ondertekend.

Oostermeer 31 mei 1748, getekend:
Wiebe Sjoukes Tadema (bakker)
Halbe Klazes (welgesteld boer)
Beiden gecommitteerde  van Oostermeer.

Hendrik Dirks ontvanger Roelof Folkerts schoenlapper Egbert Ubeles rentenier
Lourens Eelkes oud en arm Freerk Thomas niet vermeld Euwe Pieters arbeider
Fokke Jans arbeider Meijert Jans niet vermeld Heerke Jans niet vermeld (Croese)
Klaas Jacobs schuitevoerder Feike Eelses welgesteld boer Jan Gerrits smid of schuitevoer­der Steven Wopkes koemelker
Meint Gerrits gemeen boer Durk Harts winkelier Atse Hendriks molenaar
Rones Reijtses niet vermeld (boer) Haije Douwes niet vermeld
(mr. kuiper)
Hans Jans niet vermeld (mr. smid)
Roelof Jetses vrijgezel Willem Andries stoker Oeble Egberts smid
Jacob Binnerts winkelier Siemen Dirks niet vermeld
(mr. schoenmaker)
Hiele Siemens chirurgijn
Dirk Teijes (kleermakerszoon?) Sjoerd Atses schoenmaker Harke Dirks niet vermeld (herbergier)  Rinse Sietses merk herbergier
Sape Andries merk biesjager Siette Bouwes merk gemeen boer Mient Jacobs bakker Albert Goffes timmerman
Auke Oebles uurwerkmaker Sjouke Wiebes niet vermeld (Tadema?) Willem Sipkes rentenier Doeke Melles timmerman
S: Batema onderwijzer Jan Jansens wever of wagenmaker Teije Dirks kleermaker Halbe Roels niet vermeld
(18 jaar; later boer)
Harmen Christoffels wolkammer

Alle cursief in bovenstaande tekst is door mij toegevoegd, in hoofdzaak gebaseerd op het Quotisatiekohier van 1749.

Handtekeningen inwoners Oostermeer 1748

Het gebeurt zelden dat je zoveel handtekeningen van de inwoners van een bepaald dorp in dezelfde brief vindt. Die handtekeningen verdienen hier daarom een plaatsje.

Advertenties

7 Reacties

  1. ank

    Ik kom nu alleen even zeggen hoe prachtig ik je banners vind. Vooral die met het rode die ik deze week zag!

    11 september 2011 om 20:13

  2. Niet de heffing werd verpacht, dat deed de overheid gewoon zelf. De inning werd verpacht. Overigens was die inning gereguleerd door allerlei wetgeving. Ik denk dat het met die meedogenloosheid nog wel meeviel. Wat erdoorheen speelde was dat veel pachters behoorden tot godsdienstige minderheden, maar daar hoor je nooit wat over.

    11 september 2011 om 22:01

    • @Harry:
      “What’s in a word?” Ik denk dat we hetzelfde bedoelen, heffing of inning, iemand kwam het geld ophalen, de pachter van de belasting. In 1748 ging het vooral om de belastingen op eerste levensbehoeften en op genotsmiddelen. Van Sminia had misschien beter wel kunnen gaan, hij kreeg de brief op 31 mei en op 1 juni werden de meeste van die gehate belastingen al afgeschaft. Daarmee kon Van Sminia dan misschien op een goede manier terugkeren vanuit Leeuwarden. De provincie Friesland liep door het afschaffen van die belastingen negenhonderdduizend gulden aan inkomsten mis. Van het zich afzetten tegen een minderheidsreligie zijn mij geen gegevens bekend.

      12 september 2011 om 00:56

  3. Wat opvalt is dat alle handtekeningen kris kras door elkaar staan. Er staat ook nog een kruisje oftewel plusje tussen, die kon misschien niet schrijven?
    Het beroep Tollenaar uit de Bijbel bleef dus nog eeuwenlang een verguisd beroep.

    11 september 2011 om 23:58

  4. @Jetske:
    De tekens zijn inderdaad handmerken van mensen die (meest waarschijnlijk) niet konden schrijven. Het begrip “tollenaars” kom je in de literatuur betreffende deze belastinggaarders diverse keren tegen.

    12 september 2011 om 00:59

  5. Die belastingen waren niet afgeschaft, maar stilgezet, hangende een andere vorm van inning. De meeste van die imposten/accijnzen keerden rond 1750 ook gewoon terug. Plunderingen van katholieke kerken zijn er wel deglijk geweest, in Appingedam bijv.

    12 september 2011 om 20:07

    • @Harry:
      Er is veel meer te schrijven over de belastingperikelen in 1748 / 1749 / 1750, tot boeken vol, wat voor een deel ook al gebeurd is. Op 1 juni 1748 werden in Friesland daadwerkelijk de “verpachte middelen” afgeschaft, maar op 5 juni 1748 al werd besloten dat daarvoor in de plaats een belasting naar daadkracht moest komen. Dat werd daarna verder uitgewerkt, wat nogal wat voeten in de aarde heeft gehad. Wat er precies in Appingedam is gebeurd weet ik niet. In eerste instantie lijkt het oproer ontstaan te zijn doordat een deel van de “oude” belastingen in verhouding het zwaarst drukten op de armere bevolkingsgroepen. Dat zal hier en daar wel tot “afrekeningen” hebben geleid.

      12 september 2011 om 23:47